नेपालको राजनीतिक इतिहासमा सन् २०२५ को 'जेन जी' (Gen Z) विद्रोह र मार्च २०२६ को आम निर्वाचनमार्फत राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी (रास्वपा) को बहुमतसहित प्रधानमन्त्री बालेन शाह सत्तामा आउनु एक अभूतपूर्व परिवर्तन हो. पुराना राजनीतिक दलहरूको सिन्डिकेट तोड्दै ३५ वर्षकै उमेरमा देशको कार्यकारी प्रमुख बनेका बालेन शाहमाथि आम नागरिकको ठुलो आशा र भरोसा छ. नयाँ सरकार गठन भएको केही महिना पूरा भइसकेको परिप्रेक्ष्यमा यस सरकारका प्रमुख उपलब्धि, कमजोरी र वर्तमान महँगीको सामना गर्ने उपायहरू यहाँ विश्लेषण गरिएको छ:
१. नयाँ सरकारका मुख्य उपलब्धिहरू
बालेन शाहको सरकारले परम्परागत प्रशासनिक शैलीलाई बदल्न केही महत्त्वपूर्ण सुरुवात गरेको छ:
'१०० बुँदे सुशासन प्रतिबद्धतापत्र' (100-Point Charter): सरकारले देशको प्रशासनिक र कानुनी प्रणाली सुधारका लागि महत्वाकांक्षी योजना अघि सारेको छ.
भ्रष्टाचार विरोधी कडा कदम: राज्यका पुराना र भ्रष्ट संयन्त्रमाथि प्रहार गर्दै विगतका ठुला काण्डहरूको अनुसन्धान र कानुनी दायरामा ल्याउने प्रक्रिया तीव्र पारिएको छ.
प्रविधि र इ-गभर्नेन्स (e-Governance): सरकारी सेवाहरूलाई डिजिटल बनाउने र नागरिकले अनलाइनबाटै सहज सेवा पाउने प्रणालीको विकासमा तीव्रता दिइएको छ.
पारदर्शिता र उत्तरदायित्व: सरकारको कामको अनुगमन गर्न अनलाइन 'अकाउन्टेबिलिटी ड्यासबोर्ड' जस्ता नवप्रवर्तनकारी प्रविधिको प्रयोग सुरु गरिएको छ.
२. सरकारका मुख्य कमजोरी र त्रुटिहरू
लोकप्रियताका बावजुद सरकार सञ्चालनका क्रममा केही गम्भीर कमजोरीहरू पनि सतहमा आएका छन्:
संस्थागत प्रक्रियाको उपेक्षा: काठमाडौँको मेयर हुँदाको जस्तै 'इम्पल्सिभ' वा तत्कालै निर्णय लिने शैलीले राष्ट्रिय राजनीतिमा कानुनी र लोकतान्त्रिक प्रक्रिया (Due Process) लाई कहिलेकाहीँ मिचेको आरोप लागेको छ.
पपुलिजम र सामाजिक सञ्जालमा अति-निर्भरता: प्रेस कन्फरेन्स वा आधिकारिक सरकारी माध्यमहरू भन्दा फेसबुक वा सामाजिक सञ्जालको नीजि पेजलाई नै सरकारी सञ्चारको मुख्य माध्यम बनाउँदा आलोचना बढेको छ.
सुकुम्बासी र गरिब जनतामाथिको कडा व्यवहार: बागमती किनारका सुकुम्बासी बस्ती हटाउने र सडक व्यवसायीहरूलाई बल प्रयोग गर्ने शैलीले मानव अधिकार र सामाजिक न्यायको सवालमा प्रश्न उठाएको छ.
३. आकाशिएको महँगी (Inflation): सरकारको तत्कालीन प्राथमिकता
हाल जनताको ढाड सेक्ने गरी बढिरहेको महँगीलाई नियन्त्रण गर्न प्रधानमन्त्री बालेन शाहले तुरुन्तै निम्न कदमहरू चाल्नुपर्छ:
बजार अनुगमन र बिचौलियाको अन्त्य: कृषि तथा उपभोग्य सामग्रीमा हुने कृत्रिम अभाव र बिचौलियाको चक्रव्यूहलाई कानुनी रूपमा कडा कारबाही गरी मूल्य नियन्त्रण गर्ने।
इन्धन र ऊर्जामा सहुलियत: यातायात भाडा र ढुवानी खर्च कम गर्न विद्युतीय सवारीको प्रवर्द्धन र इन्धनको करमा कटौती गर्ने।
स्थानीय उत्पादनलाई प्रोत्साहन: नेपाली कृषकहरूलाई मल, बीउ र बजारको सिधा पहुँच दिएर खाद्य आत्मनिर्भरता बढाउने।
सफल प्रधानमन्त्री बन्न बालेन शाहले 'के नगर्ने'?
बालेन शाह इतिहासकै सफल र दूरदर्शी प्रधानमन्त्री बन्नका लागि उनले केही गल्तीहरूबाट बच्नु अनिवार्य छ:
एकलौटी र जिद्दी निर्णय नगर्ने: लोकतन्त्रमा संसद्, न्यायपालिका र संस्थागत संस्कृतिको सम्मान गर्नुपर्छ. कानुनी दायरा बाहिर गएर गरिने 'एक्सन'ले क्षणिक वाहवाही त देला, तर दीर्घकालीन रूपमा राज्य कमजोर बन्छ।
आलोचनाप्रति असहिष्णु नहुने: नागरिक समाज, सञ्चारमाध्यम र विरोधी दलका जायज आलोचनालाई सुन्ने र सच्याउने बानी बसाल्नुपर्छ। सामाजिक सञ्जालको गाली-गलौजको राजनीतिबाट माथि उठ्नुपर्छ.
राष्ट्रिय सुरक्षा र कुटनीतिमा अपरिपक्वता नदेखाउने: परराष्ट्र नीति र छिमेकी देशहरूसँगको सम्बन्ध संवेदनशील हुने भएकाले सामाजिक सञ्जालमा जथाभाबी टिप्पणी वा आवेगमा आएर अभिव्यक्ति दिनुहुँदैन।
